Is Jezus een zwart-witdenker?
Leestijd: 7 minDoor Wilke Stuij
Leestijd: 7 minDoor Wilke Stuij
Jezus is best zwart-wit in zijn denken en doen, toch? Of valt dat eigenlijk wel mee? Een gemakkelijk antwoord is niet te geven, dus we duiken de Bijbel in en onderzoeken in vijf situaties het gedrag van Jezus. Hoe radicaal is Hij?
De bekendste preek van Jezus – en ook de langste die in de Bijbel staat – is de Bergrede (Matteüs 5). Hier zegt Jezus dingen die mensen tweeduizend jaar later nog steeds inspirerend vinden. Wat Jezus hier doet, is radicaal. Hij pakt namelijk de bestaande Joodse regels van die tijd en legt uit wat er écht mee wordt bedoeld. Kijk maar:
Het gaat Jezus er niet om de strengste leraar ter wereld te zijn, maar het gaat Hem om gerechtigheid. Gerechtigheid betekent eerlijke, rechtvaardige relaties hebben en het goede doen voor God, jezelf en de ander. Jezus ziet dat dus als meer dan alleen netjes de Joodse regels volgen. Het gaat volgens Hem ook om je gedachten en gevoelens, niet alleen om je gedrag. Iemand vermoorden is natuurlijk erger dan iemand uitschelden, maar het komt uit dezelfde plek: je behandelt een ander niet als waardevol.
Het lijkt misschien alsof Jezus de regels nog veel strenger maakt, maar Hij houdt lezers tijdens deze preek vooral een spiegel voor en stelt met zijn voorbeelden een vraag: waarom volg je de regels eigenlijk; om een voldoende te halen zodat jij je goed kunt voelen over jezelf, of omdat je een ander écht goed en rechtvaardig wilt behandelen? Een interessante en vooral hartstikke radicale vraag.
Sommige regels neemt Jezus heel serieus, aan andere heeft Hij juist schijt. In de tijd van Jezus was de sabbat bijvoorbeeld heel belangrijk. De sabbat was een rustdag, want God had duidelijk gezegd: rust is belangrijk, dus leg één dag per week je werk neer. De bijbelleraars en schriftgeleerden van die tijd besloten dat de rustdag een soort checklist nodig had en verzonnen er allerlei regels bij: je mag op de sabbat maar maximaal een kilometer lopen, geen knopen losmaken, niet meer dan twee letters schrijven, geen dingen tillen, geen koren van het veld plukken, en ga zo maar door…
Op een gegeven moment werd het zich houden aan die zelfbedachte regels belangrijker dan de sabbat zelf. Dat vond Jezus irritant. Hij zegt: de sabbat is er voor de mens, de mens is er niet voor de sabbat. Hij bedoelt daarmee: het gaat niet om de regeltjes, maar om je houding. Jezus hield zich dus niet aan al die regeltjes en liet zijn leerlingen op de sabbat koren plukken om te eten. Ook genas Hij mensen op de sabbat. De schriftgeleerden werden boos, maar Jezus ging er toch mee door. Best radicaal, toch?
Soms werden mensen dus boos op Jezus, maar ze werden nergens zó ontzettend boos om als om dit: Jezus die zegt dat Hij God is. Soms sprak Hij in metaforen of in een soort raadsels waardoor ook zijn eigen leerlingen niet direct begrepen wat Hij bedoelde, maar hierover was Jezus heel duidelijk. Hij zegt op veel verschillende manieren en momenten dat Hij God is, bijvoorbeeld door te beweren dat Hij er eerder was dan Abraham (die echt al duizend jaar dood was), of door te vertellen dat Hij één is met de Vader en gelijk is aan Hem, of door te zeggen: “Ik ben de eerste en de laatste.” (Openbaring 1:17)
Alle Joden in die tijd wisten precies wat Hij bedoelde en veel werden er ook flink boos over. Ze vonden zijn woorden godslastering. Je kunt als mens toch niet zomaar zeggen dat je God bent! Er stond in de Joodse wet zelfs de doodstraf op godslastering. Tóch bleef Jezus volhouden dat Hij God was, ook toen een hogepriester het Hem vroeg nadat Hij was gearresteerd. Over zwart-wit en radicaal gesproken: dat was Jezus op dit punt zeker, want uiteindelijk is Hij vermoord omdat Hij bleef volhouden dat Hij God is.
Het is voor ons normaal om mensen om je heen te verzamelen die een beetje op je lijken. We willen graag ergens bij horen, maar sluiten daarmee ook mensen buiten die anders zijn dan wijzelf. Dit gebeurt vaak onbewust, maar soms ook bewust. Jezus pakt het anders aan. Hij zoekt júíst mensen op, die door zijn eigen groep als irritant of raar worden gezien.
Hij knoopt zelfs een gesprek aan met een Samaritaanse vrouw. Zijn leerlingen waren aan het shoppen in de stad, dus die schrokken zich rot, toen ze terugkwamen en Jezus met een vrouw zagen praten. In die tijd praatte je als man niet zomaar met een vrouw en al helemaal niet met een Samaritaanse vrouw! De Samaritanen waren namelijk grote vijanden van de Joden.
Dit boeit Jezus niet, dus Hij zoekt verbinding met deze vrouw. Zoiets doet Hij vaker; zo vraagt Hij ook aan een landverrader om zich aan te sluiten bij zijn leerlingengroep. Wat zullen die andere leerlingen daarvan gebaald hebben! Jezus is hier radicaal, maar niet door mensen uit te sluiten die niet goed genoeg of anders zijn. Nee, Jezus is hier radicaal inclusief: Hij sluit niemand uit en ziet iedereen als waardevol mens.
Veel slimme, geleerde mannen in die tijd vonden Jezus maar een gevaarlijk type. Daarom probeerden ze Hem in de val te lokken. Ze stelden Hem moeilijke vragen in de hoop dat Hij een verkeerd antwoord gaf, zodat ze Hem konden aanklagen. Superkinderachtig eigenlijk, maar blijkbaar voelden ze zich erg bedreigd. Zo vroegen ze op een gegeven moment: “Hallo Jezus, moeten Joden eigenlijk belasting betalen aan de keizer van de Romeinen?” Dit lijkt een heel praktische vraag, maar het is een valstrik. Als Jezus zou zeggen “nee hoor, hoeft niet”, dan zouden de Romeinen boos worden. Als Jezus zou zeggen “ja, dat moet”, dan zou het lijken alsof Hij niet gelooft dat God belangrijker is dan de Romeinen die zijn volk op dat moment onderdrukken.
Jezus houdt zijn hoofd koel en laat zich niet gek maken. De geleerde mannen doen namelijk alsof er twee opties zijn, maar Jezus bedenkt gewoon een derde optie. Hij laat hun een munt zien (waar het hoofd van de keizer op staat) en zegt: geef aan de keizer wat van de keizer is en geef aan God wat van God is. Het geld mag dus naar de keizer omdat dat nu eenmaal de regels zijn, maar je leven en je hart behoren aan God. Hier is Jezus dus niet heel zwart-wit, maar vindt Hij juist een tussenweg.
Dus, is Jezus een zwart-witdenker? Als jij bovenstaande vijf situaties nog eens bekijkt: wat vind jij dan?👇
